拼音 译文 字数：714

　　比往来南北，颇承友朋推一日之长，问道于盲。窃叹夫百余年以来之为学者，往往言心言性，而茫乎不得其解也。

　　命与仁，夫子之所罕言也；性与天道，子贡之所未得闻也。性命之理，著之《易传》，未尝数以语人。其答问士也，则曰：“行己有耻”；其为学，则曰：“好古敏求”；其与门弟子言，举尧舜相传所谓危微精一之说一切不道，而但曰：“允执其中，四海困穷，天禄永终。”呜呼！圣人之所以为学者，何其平易而可循也！故曰：“下学而上达。”颜子之几乎圣也，犹曰：“博我以文。”其告哀公也，明善之功，先之以博学。自曾子而下，笃实无若子夏，而其言仁也，则曰：“博学而笃志，切问而近思。”今之君子则不然，聚宾客门人之学者数十百人，“譬诸草木，区以别矣”，而一皆与之言心言性，舍多学而识，以求一贯之方，置四海之困穷不言，而终日讲危微精一之说，是必其道之高于夫子，而其门弟子之贤于子贡，祧东鲁而直接二帝之心传者也。我弗敢知也。

　　孟子一书，言心言性，亦谆谆矣，乃至万章、公孙丑、陈代、陈臻。周霄、彭更之所问，与孟子之所答者，常在乎出处、去就、辞受、取与之间。以伊尹之元圣，尧舜其君其民之盛德大功，而其本乃在乎千驷一介之不视不取。伯夷、伊尹之不同于孔子也，而其同者，则以“行一不义，杀一不辜，而得天下不为”。是故性也，命也，天也，夫子之所罕言，而今之君子之所恒言也；出处、去就、辞受、取与之辨，孔子、孟子之所恒言，而今之君子所罕言也。谓忠与清之未至于仁，而不知不忠与清而可以言仁者，未之有也；谓不忮不求之不足以尽道，而不知终身于忮且求而可以言道者，未之有也。我弗敢知也。

　　愚所谓圣人之道者如之何？曰：“博学于文”，曰：“行己有耻”。自一身以至于天下国家，皆学之事也；自子臣弟友以出入、往来、辞受、取与之间，皆有耻之事也。耻之于人大矣！不耻恶衣恶食，而耻匹夫匹妇之不被其泽，故曰：“万物皆备于我矣，反身而诚。”

　　呜呼！士而不先言耻，则为无本之人；非好古而多闻，则为空虚之学。以无本之人，而讲空虚之学，吾见其日从事于圣人而去之弥远也。虽然，非愚之所敢言也，且以区区之见，私诸同志，而求起予。

 

bǐ wǎng lái nán běi pō chéng yǒu péng tuī yí rì zhī zhǎng wèn dào yú máng qiè tàn fú bǎi yú nián yǐ lái zhī wéi xué zhě wǎng wǎng yán xīn yán xìng ér máng hū bù dé qí jiě yě mìng yǔ rén fū zǐ zhī suǒ hǎn yán yě xìng yǔ tiān dào zǐ gòng zhī suǒ wèi dé wén yě xìng mìng zhī lǐ zhù zhī yì zhuàn wèi cháng shuò yǐ yù rén qí dá wèn shì yě zé yuē xíng jǐ yǒu chǐ qí wéi xué zé yuē hào gǔ mǐn qiú qí yǔ mén dì zǐ yán jǔ yáo shùn xiāng chuán suǒ wèi wēi wēi jīng yī zhī shuō yí qiè bú dào ér dàn yuē yǔn zhí qí zhōng sì hǎi kùn qióng tiān lù yǒng zhōng wū hū shèng rén zhī suǒ yǐ wéi xué zhě hé qí píng yì ér kě xún yě gù yuē xià xué ér shàng dá yán zǐ zhī jī hū shèng yě yóu yuē bó wǒ yǐ wén qí gào āi gōng yě míng shàn zhī gōng xiān zhī yǐ bó xué zì zēng zǐ ér xià dǔ shí wú ruò zǐ xià ér qí yán rén yě zé yuē bó xué ér dǔ zhì qiè wèn ér jìn sī jīn zhī jūn zǐ zé bù rán jù bīn kè mén rén zhī xué zhě shù shí bǎi rén pì zhū cǎo mù qū yǐ bié yǐ ér yī jiē yǔ zhī yán xīn yán xìng shě duō xué ér shí yǐ qiú yí guàn zhī fāng zhì sì hǎi zhī kùn qióng bù yán ér zhōng rì jiǎng wēi wēi jīng yī zhī shuō shì bì qí dào zhī gāo yú fū zǐ ér qí mén dì zǐ zhī xián yú zǐ gòng tiāo dōng lǔ ér zhí jiē èr dì zhī xīn chuán zhě yě wǒ fú gǎn zhī yě mèng zǐ yì shū yán xīn yán xìng yì zhūn zhūn yǐ nǎi zhì wàn zhāng gōng sūn chǒu chén dài chén zhēn zhōu xiāo péng gēng zhī suǒ wèn yǔ mēng zǐ zhī suǒ dá zhě cháng zài hū chū chǔ qù jiù cí shòu qǔ yǔ zhī jiān yǐ yī yǐn zhī yuán shèng yáo shùn qí jūn qí mín zhī shèng dé dà gōng ér qí běn nǎi zài hū qiān sì yí jiè zhī bú shì bù qǔ bó yí yī yǐn zhī bù tóng yú kǒng zǐ yě ér qí tóng zhě zé yǐ xíng yī bú yì shā yī bù gū ér dé tiān xià bù wéi shì gù xìng yě mìng yě tiān yě fū zǐ zhī suǒ hǎn yán ér jīn zhī jūn zǐ zhī suǒ héng yán yě chū chǔ qù jiù cí shòu qǔ yǔ zhī biàn kǒng zǐ mèng zǐ zhī suǒ héng yán ér jīn zhī jūn zǐ suǒ hǎn yán yě wèi zhōng yǔ qīng zhī wèi zhì yú rén ér bù zhī bù zhōng yǔ qīng ér kě yǐ yán rén zhě wèi zhī yǒu yě wèi bú zhì bù qiú zhī bù zú yǐ jìn dào ér bù zhī zhōng shēn yú zhì qiě qiú ér kě yǐ yán dào zhě wèi zhī yǒu yě wǒ fú gǎn zhī yě yú suǒ wèi shèng rén zhī dào zhě rú zhī hé yuē bó xué yú wén yuē xíng jǐ yǒu chǐ zì yì shēn yǐ zhì yú tiān xià guó jiā jiē xué zhī shì yě zì zǐ chén dì yǒu yǐ chū rù wǎng lái cí shòu qǔ yǔ zhī jiān jiē yǒu chǐ zhī shì yě chǐ zhī yú rén dà yǐ bù chǐ è yī è shí ér chǐ pǐ fū pǐ fù zhī bú bèi qí zé gù yuē wàn wù jiē bèi yú wǒ yǐ fǎn shēn ér chéng wū hū shì ér bù xiān yán chǐ zé wéi wú běn zhī rén fēi hào gǔ ér duō wén zé wéi kōng xū zhī xué yǐ wú běn zhī rén ér jiǎng kōng xū zhī xué wú jiàn qí rì cóng shì yú shèng rén ér qù zhī mí yuǎn yě suī rán fēi yú zhī suǒ gǎn yán yě qiě yǐ qū qū zhī jiàn sī zhū tóng zhì ér qiú qǐ yú

顾炎武《与友人论学书》

gù yán wǔ yǔ yǒu rén lùn xué shū

近来我来往于南方北方，很承友朋们以尊师之礼相待，这其实有点像向瞎子问道，实不敢当。我独自以为，百年来以来的学者常常说心说性，然而他们却茫茫然不得其真谛。

　　比往来南北，颇承友朋推一日之长，问道于盲。窃叹夫百余年以来之为学者，往往言心言性，而茫乎不得其解也。

　　命与仁，夫子之所罕言也；性与天道，子贡之所未得闻也。性命之理，著之《易传》，未尝数以语人。其答问士也，则曰：“行己有耻”；其为学，则曰：“好古敏求”；其与门弟子言，举尧舜相传所谓危微精一之说一切不道，而但曰：“允执其中，四海困穷，天禄永终。”呜呼！圣人之所以为学者，何其平易而可循也！故曰：“下学而上达。”颜子之几乎圣也，犹曰：“博我以文。”其告哀公也，明善之功，先之以博学。自曾子而下，笃实无若子夏，而其言仁也，则曰：“博学而笃志，切问而近思。”今之君子则不然，聚宾客门人之学者数十百人，“譬诸草木，区以别矣”，而一皆与之言心言性，舍多学而识，以求一贯之方，置四海之困穷不言，而终日讲危微精一之说，是必其道之高于夫子，而其门弟子之贤于子贡，祧东鲁而直接二帝之心传者也。我弗敢知也。

　　孟子一书，言心言性，亦谆谆矣，乃至万章、公孙丑、陈代、陈臻。周霄、彭更之所问，与孟子之所答者，常在乎出处、去就、辞受、取与之间。以伊尹之元圣，尧舜其君其民之盛德大功，而其本乃在乎千驷一介之不视不取。伯夷、伊尹之不同于孔子也，而其同者，则以“行一不义，杀一不辜，而得天下不为”。是故性也，命也，天也，夫子之所罕言，而今之君子之所恒言也；出处、去就、辞受、取与之辨，孔子、孟子之所恒言，而今之君子所罕言也。谓忠与清之未至于仁，而不知不忠与清而可以言仁者，未之有也；谓不忮不求之不足以尽道，而不知终身于忮且求而可以言道者，未之有也。我弗敢知也。

　　愚所谓圣人之道者如之何？曰：“博学于文”，曰：“行己有耻”。自一身以至于天下国家，皆学之事也；自子臣弟友以出入、往来、辞受、取与之间，皆有耻之事也。耻之于人大矣！不耻恶衣恶食，而耻匹夫匹妇之不被其泽，故曰：“万物皆备于我矣，反身而诚。”

　　呜呼！士而不先言耻，则为无本之人；非好古而多闻，则为空虚之学。以无本之人，而讲空虚之学，吾见其日从事于圣人而去之弥远也。虽然，非愚之所敢言也，且以区区之见，私诸同志，而求起予。