拼音 字数：834

　　或有问于余曰：“诗何谓而作也？”余应之曰：“‘人生而静，天之性也；感于物而动，性之欲也。’夫既有欲矣，则不能无思；既有思矣，则不能无言；既有言矣，则言之所不能尽而发于咨嗟咏叹之余者，必有自然之音响节奏，而不能已焉。此诗之所以作也。”

　　曰：“然则其所以教者，何也？”曰：“诗者，人心之感物而形于言之馀也。心之所感有邪正，故言之所形有是非。惟圣人在上，则其所感者无不正，而其言皆足以为教。其或感之之杂，而所发不能无可择者，则上之人必思所以自反，而因有以劝惩之，是亦所以为教也。昔周盛时，上自郊庙朝廷，而下达于乡党闾巷，其言粹然无不出于正者。圣人固已协之声律，而用之乡人，用之邦国，以化天下。至于列国之诗，则天子巡狩，亦必陈而观之，以行黜陟之典。降自昭、穆而后，寖以陵夷，至于东迁，而遂废不讲矣。孔子生于其时，既不得位，无以行帝王劝惩黜陟之政，于是特举其籍而讨论之，去其重复，正其纷乱；而其善之不足以为法，恶之不足以为戒者，则亦刊而去之；以从简约，示久远，使夫学者即是而有以考其得失，善者师之，而恶者改焉。是以其政虽不足行于一时，而其教实被于万世，是则计之所以为者然也。”

　　曰：“然则国风、雅、颂之体，其不同若是，何也？”曰：“吾闻之，凡诗之所闻风者，多出于里巷歌谣之作。所谓男女相与咏歌，各言其情者也。虽《周南》《召南》亲被文王之化以成德，而人皆有以得其性情之正，故其发于言者，乐而不过于淫，哀而不及于伤，是以二篇独为风诗之正经。自《邶》而下，则其国之治乱不同，人之贤否亦异，其所感而发者，有邪正是非之不齐，而所谓先王之风者，于此焉变矣。若夫雅颂之篇，则皆成周之世，朝廷郊庙乐歌之词：其语和而庄，其义宽而密；其作者往往圣人之徒，固所以为万世法程而不可易者也。至于雅之变者，亦皆一时贤人君子，闵时病俗之所为，而圣人取之。其忠厚恻怛之心，陈善闭邪之意，犹非后世能言之士所能及之。此《诗》之为经，所以人事浃于下，天道备于上，而无一理之不具也。”

　　曰：“然则其学之也，当奈何？”曰：“本之二《南》以求其端，参之列国以尽其变，正之于雅以大其规，和之于颂以要其止，此学诗之大旨也。于是乎章句以纲之，训诂以纪之，讽咏以昌之，涵濡以体之。察之情性隐约之间，审之言行枢机之始，则修身及家、平均天下之道，其亦不待他求而得之于此矣。”

　　问者唯唯而退。余时方集《诗传》，固悉次是语以冠其篇云。

　　淳熙四年丁酉冬十月戊子新安朱熹书。

 

huò yǒu wèn yú yú yuē shī hé wèi ér zuò yě yú yìng zhī yuē rén shēng ér jìng tiān zhī xìng yě gǎn yú wù ér dòng xìng zhī yù yě fú jì yǒu yù yǐ zé bù néng wú sī jì yǒu sī yǐ zé bù néng wú yán jì yǒu yán yǐ zé yán zhī suǒ bù néng jìn ér fā yú zī jiē yǒng tàn zhī yú zhě bì yǒu zì rán zhī yīn xiǎng jié zòu ér bù néng yǐ yān cǐ shī zhī suǒ yǐ zuò yě yuē rán zé qí suǒ yǐ jiào zhě hé yě yuē shī zhě rén xīn zhī gǎn wù ér xíng yú yán zhī yú yě xīn zhī suǒ gǎn yǒu xié zhèng gù yán zhī suǒ xíng yǒu shì fēi wéi shèng rén zài shàng zé qí suǒ gǎn zhě wú bú zhèng ér qí yán jiē zú yǐ wéi jiào qí huò gǎn zhī zhī zá ér suǒ fā bù néng wú kě zé zhě zé shàng zhī rén bì sī suǒ yǐ zì fǎn ér yīn yǒu yǐ quàn chéng zhī shì yì suǒ yǐ wéi jiào yě xī zhōu shèng shí shàng zì jiāo miào cháo tíng ér xià dá yú xiāng dǎng lǘ xiàng qí yán cuì rán wú bù chū yú zhèng zhě shèng rén gù yǐ xié zhī shēng lǜ ér yòng zhī xiāng rén yòng zhī bāng guó yǐ huà tiān xià zhì yú liè guó zhī shī zé tiān zǐ xún shòu yì bì chén ér guān zhī yǐ xíng chù zhì zhī diǎn jiàng zì zhāo mù ér hòu jìn yǐ líng yí zhì yú dōng qiān ér suì fèi bù jiǎng yǐ kǒng zǐ shēng yú qí shí jì bù dé wèi wú yǐ xíng dì wáng quàn chéng chù zhì zhī zhèng yú shì tè jǔ qí jí ér tǎo lùn zhī qù qí chóng fù zhèng qí fēn luàn ér qí shàn zhī bù zú yǐ wéi fǎ è zhī bù zú yǐ wéi jiè zhě zé yì kān ér qù zhī yǐ cóng jiǎn yuē shì jiǔ yuǎn shǐ fú xué zhě jí shì ér yǒu yǐ kǎo qí dé shī shàn zhě shī zhī ér è zhě gǎi yān shì yǐ qí zhèng suī bù zú xíng yú yì shí ér qí jiào shí bèi yú wàn shì shì zé jì zhī suǒ yǐ wéi zhě rán yě yuē rán zé guó fēng yǎ sòng zhī tǐ qí bù tóng ruò shì hé yě yuē wú wén zhī fán shī zhī suǒ wén fēng zhě duō chū yú lǐ xiàng gē yáo zhī zuò suǒ wèi nán nǚ xiāng yǔ yǒng gē gè yán qí qíng zhě yě suī zhōu nán shào nán qīn bèi wén wáng zhī huà yǐ chéng dé ér rén jiē yǒu yǐ dé qí xìng qíng zhī zhèng gù qí fā yú yán zhě lè ér bú guò yú yín āi ér bù jí yú shāng shì yǐ èr piān dú wéi fēng shī zhī zhèng jīng zì bèi ér xià zé qí guó zhī zhì luàn bù tóng rén zhī xián pǐ yì yì qí suǒ gǎn ér fā zhě yǒu xié zhèng shì fēi zhī bù qí ér suǒ wèi xiān wáng zhī fēng zhě yú cǐ yān biàn yǐ ruò fú yǎ sòng zhī piān zé jiē chéng zhōu zhī shì cháo tíng jiāo miào yuè gē zhī cí qí yǔ hé ér zhuāng qí yì kuān ér mì qí zuò zhě wǎng wǎng shèng rén zhī tú gù suǒ yǐ wéi wàn shì fǎ chéng ér bù kě yì zhě yě zhì yú yǎ zhī biàn zhě yì jiē yì shí xián rén jūn zǐ mǐn shí bìng sú zhī suǒ wéi ér shèng rén qǔ zhī qí zhōng hòu cè dá zhī xīn chén shàn bì xié zhī yì yóu fēi hòu shì néng yán zhī shì suǒ néng jí zhī cǐ shī zhī wéi jīng suǒ yǐ rén shì jiā yú xià tiān dào bèi yú shàng ér wú yì lǐ zhī bú jù yě yuē rán zé qí xué zhī yě dāng nài hé yuē běn zhī èr nán yǐ qiú qí duān cān zhī liè guó yǐ jìn qí biàn zhèng zhī yú yǎ yǐ dà qí guī hé zhī yú sòng yǐ yāo qí zhǐ cǐ xué shī zhī dà zhǐ yě yú shì hū zhāng jù yǐ gāng zhī xùn gǔ yǐ jì zhī fěng yǒng yǐ chāng zhī hán rú yǐ tǐ zhī chá zhī qíng xìng yǐn yuē zhī jiān shěn zhī yán xíng shū jī zhī shǐ zé xiū shēn jí jiā píng jūn tiān xià zhī dào qí yì bú dài tā qiú ér dé zhī yú cǐ yǐ wèn zhě wéi wéi ér tuì yú shí fāng jí shī zhuàn gù xī cì shì yǔ yǐ guàn qí piān yún chún xī sì nián dīng yǒu dōng shí yuè wù zǐ xīn ān zhū xī shū

朱熹《诗集传序》

zhū xī shī jí zhuàn xù

　　或有问于余曰：“诗何谓而作也？”余应之曰：“‘人生而静，天之性也；感于物而动，性之欲也。’夫既有欲矣，则不能无思；既有思矣，则不能无言；既有言矣，则言之所不能尽而发于咨嗟咏叹之余者，必有自然之音响节奏，而不能已焉。此诗之所以作也。”

　　曰：“然则其所以教者，何也？”曰：“诗者，人心之感物而形于言之馀也。心之所感有邪正，故言之所形有是非。惟圣人在上，则其所感者无不正，而其言皆足以为教。其或感之之杂，而所发不能无可择者，则上之人必思所以自反，而因有以劝惩之，是亦所以为教也。昔周盛时，上自郊庙朝廷，而下达于乡党闾巷，其言粹然无不出于正者。圣人固已协之声律，而用之乡人，用之邦国，以化天下。至于列国之诗，则天子巡狩，亦必陈而观之，以行黜陟之典。降自昭、穆而后，寖以陵夷，至于东迁，而遂废不讲矣。孔子生于其时，既不得位，无以行帝王劝惩黜陟之政，于是特举其籍而讨论之，去其重复，正其纷乱；而其善之不足以为法，恶之不足以为戒者，则亦刊而去之；以从简约，示久远，使夫学者即是而有以考其得失，善者师之，而恶者改焉。是以其政虽不足行于一时，而其教实被于万世，是则计之所以为者然也。”

　　曰：“然则国风、雅、颂之体，其不同若是，何也？”曰：“吾闻之，凡诗之所闻风者，多出于里巷歌谣之作。所谓男女相与咏歌，各言其情者也。虽《周南》《召南》亲被文王之化以成德，而人皆有以得其性情之正，故其发于言者，乐而不过于淫，哀而不及于伤，是以二篇独为风诗之正经。自《邶》而下，则其国之治乱不同，人之贤否亦异，其所感而发者，有邪正是非之不齐，而所谓先王之风者，于此焉变矣。若夫雅颂之篇，则皆成周之世，朝廷郊庙乐歌之词：其语和而庄，其义宽而密；其作者往往圣人之徒，固所以为万世法程而不可易者也。至于雅之变者，亦皆一时贤人君子，闵时病俗之所为，而圣人取之。其忠厚恻怛之心，陈善闭邪之意，犹非后世能言之士所能及之。此《诗》之为经，所以人事浃于下，天道备于上，而无一理之不具也。”

　　曰：“然则其学之也，当奈何？”曰：“本之二《南》以求其端，参之列国以尽其变，正之于雅以大其规，和之于颂以要其止，此学诗之大旨也。于是乎章句以纲之，训诂以纪之，讽咏以昌之，涵濡以体之。察之情性隐约之间，审之言行枢机之始，则修身及家、平均天下之道，其亦不待他求而得之于此矣。”

　　问者唯唯而退。余时方集《诗传》，固悉次是语以冠其篇云。

　　淳熙四年丁酉冬十月戊子新安朱熹书。