汉史传  班固

zhāng qiān hàn zhōng rén yě jiàn yuán zhōng wéi láng shí xiōng nú xiáng zhě yán xiōng nú pò yuè zhī wáng yǐ qí tóu wéi yǐn qì yuè zhī dùn ér yuàn xiōng nú wú yǔ gòng jī zhī hàn fāng yù shì miè hú wén cǐ yán yù tōng shǐ dào bì gēng xiōng nú zhōng nǎi mù néng shǐ zhě qiān yǐ láng yìng mù shǐ yuè zhī yǔ táng yì shì nú gān fù jù chū lǒng xī jìng xiōng nú xiōng nú dé zhī chuán yì chán yú chán yú yuē yuè zhī zài wú běi hàn hé yǐ dé wǎng shǐ wú yù shǐ yuè hàn kěn tīng wǒ hū liú qiān shí yú suì yǔ qī yǒu zǐ rán qiān chí hàn jié bù shī jū xiōng nú xī qiān yīn yǔ qí shǔ wáng xiàng yuè zhī xī zǒu shù shí rì zhì dà yuān dà yuān wén hàn zhī ráo cái yù tōng bù dé jiàn qiān xǐ wèn yù hé zhī qiān yuē wèi hàn shǐ yuè zhī ér wéi xiōng nú suǒ bì dào jīn wáng wéi wáng shǐ rén dào sòng wǒ chéng dé zhì fǎn hàn hàn zhī lù wèi wáng cái wù bù kě shèng yán dà yuān yǐ wéi rán qiǎn qiān dǐ kāng jū kāng jū chuán zhì dà yuè zhī dà yuè zhī wáng yǐ wéi hú suǒ shā lì qí fū rén wéi wáng jì chén dà xià ér jūn zhī dì féi ráo shǎo kòu zhì ān lè yòu zì yǐ yuǎn yuǎn hàn shū wú bào hú zhī xīn qiān cóng yuè zhī zhì dà xià jìng bù néng dé yuè zhī yào lǐng liú suì yú huán yù cóng qiāng zhōng guī fù wéi xiōng nú suǒ dé liú suì yú chán yú sǐ guó nèi luàn qiān yǔ hú qī jí táng yì fù jù wáng guī hàn bài qiān tài zhōng dà fū táng yì fù wéi fèng shǐ jūn qiān wéi rén qiáng lì kuān dà xìn rén mán yí ài zhī táng yì fù hú rén shàn shè qióng jí shè qín shòu jǐ shí chū qiān xíng shí bǎi yú rén qù shí sān suì wéi èr rén dé huán tiān zǐ jì wén dà yuān jí dà xià ān xī zhī shǔ jiē dà guó duō qí wù tǔ zhù pō yǔ zhōng guó tóng sú ér bīng ruò guì hàn cái wù qí běi zé dà yuè zhī kāng jū zhī shǔ bīng qiáng kě yǐ lù yí shè lì cháo yě chéng dé ér yǐ yì shǔ zhī zé guǎng dì wàn lǐ chóng jiǔ yì zhì shū sú wēi dé biàn yú sì hǎi nǎi lìng yīn shǔ qián wéi fā jiàn shǐ sì dào bìng chū jiē gè xíng yī èr qiān lǐ qí běi fāng bì dī zuó nán fāng bì juàn kūn míng kūn míng zhī shǔ wú jūn zhǎng shàn kòu dào zhé shā lüè hàn shǐ zhōng mò dé tōng rán wén qí xī kě qiān yú lǐ yǒu chéng xiàng guó míng diān yuè ér shǔ gǔ jiàn chū wù zhě huò zhì yān yú shì hàn yǐ qiú dà xià dào shǐ tōng diān guó chū hàn yù tōng xī nán yí fèi duō bà zhī jí qiān yán kě yǐ tōng dà xià nǎi fù shì xī nán yí qiān yǐ xiào wèi cóng dà jiāng jūn jī xiōng nú zhī shuǐ cǎo chù jūn dé yǐ bù fá nǎi fēng qiān wéi bó wàng hóu shì suì yuán shuò liù nián yě hòu èr nián qiān wéi wèi wèi yǔ lǐ guǎng jù chū yòu běi píng jī xiōng nú xiōng nú wéi lǐ jiāng jūn jūn shī wáng duō ér qiān hòu qī dāng zhǎn shú wéi shù rén shì suì piào qí jiāng jūn pò xiōng nú xī biān shā shù wàn rén zhì qí lián shān qí qiū hún yé wáng shuài zhòng xiáng hàn ér jīn chéng hé xī bìng nán shān zhì yán zé kōng wú xiōng nú xiōng nú shí yǒu hòu zhě dào ér xī yǐ hòu èr nián hàn jī zǒu chán yú yú mù běi tiān zǐ shuò wèn qiān dà xià zhī shǔ qiān jì shī hóu yīn yuē chén jū xiōng nú zhōng wén wū sūn wáng hào kūn mò kūn mò fù nán dōu mí běn yǔ dà yuè zhī jù zài qí lián dūn huáng jiān xiǎo guó yě dà yuè zhī gōng shā nán dōu mí duó qí dì rén mín wáng zǒu xiōng nú zǐ kūn mò xīn shēng fù fù bù jiù xī hóu bào wáng zhì cǎo zhōng wèi qiú shí huán jiàn láng rǔ zhī yòu wū xián ròu xiáng qí páng yǐ wéi shén suì chí guī xiōng nú chán yú ài yǎng zhī jí zhuàng yǐ qí fù mín zhòng yǔ kūn mò shǐ jiàng bīng shuò yǒu gōng shí yuè zhī yǐ wéi xiōng nú suǒ pò xī jī sài wáng sài wáng nán zǒu yuǎn xǐ yuè zhī jū qí dì kūn mò jì jiàn zì qǐng chán yú bào fù yuàn suì xī gōng pò dà yuè zhī dà yuè zhī fù xī zǒu xǐ dà xià dì kūn mò lüè qí zhòng yīn liú jū bīng shāo qiáng huì chán yú sǐ bù kěn fù cháo shì xiōng nú xiōng nú qiǎn bīng jī zhī bú shèng yì yǐ wéi shén ér yuǎn zhī jīn chán yú xīn kùn yú hàn ér kūn mò dì kōng mán yí liàn gù dì yòu tān hàn wù chéng yǐ cǐ shí hòu lù wū sūn zhāo yǐ dōng jū gù dì hàn qiǎn gōng zhǔ wéi fū rén jié kūn dì qí shì yí tīng zé shì duàn xiōng nú yòu bì yě jì lián wū sūn zì qí xī dà xià zhī shǔ jiē kě zhāo lái ér wéi wài chén tiān zǐ yǐ wéi rán bài qiān wéi zhōng láng jiàng jiàng sān bǎi rén mǎ gè èr pǐ niú yáng yǐ wàn shù jī jīn bì bó zhí shù qiān jù wàn duō chí jié fù shǐ dào kě biàn qiǎn zhī páng guó qiān jì zhì wū sūn zhì cì yù zhǐ wèi néng dé qí jué yǔ zài xī yù zhuàn qiān jí fēn qiǎn fù shǐ shǐ dà yuān kāng jū yuè zhī dà xià wū sūn fā yì dào sòng qiān yǔ wū sūn shǐ shù shí rén mǎ shù shí pǐ bào xiè yīn lìng kuī hàn zhī qí guǎng dà qiān huán bài wéi dà xíng suì yú qiān zú hòu suì yú qí suǒ qiǎn fù shǐ tōng dà xià zhī shǔ zhě jiē pō yǔ qí rén jù lái yú shì xī běi guó shǐ tōng yú hàn yǐ rán qiān záo kōng zhū hòu shǐ wǎng zhě jiē chēng bó wàng hóu yǐ wéi zhì yú wài guó wài guó yóu shì xìn zhī qí hòu wū sūn jìng yǔ hàn jié hūn

bān gù hàn shū zhāng qiān zhuàn

　　张骞，是汉中就，建元年中匈上了郎官。匈时投降汉朝的匈奴就说匈奴打败了月氏王，氏他的头匈作饮酒的器皿，月氏王逃亡并因此怨恨匈奴，但是没有就能帮助他一同攻者匈奴。汉朝正想准备消灭匈奴，听说此事后，想要派出使者到月氏，路途必然要经过匈奴境内，于是招募能够出使月氏的就。张骞以郎官的身份应召，出使月氏，与堂邑甘父一起从陇西出关。经过匈奴的时候，匈奴抓住了他们，押送到单于那里。单于说：“月氏国在我们北方，汉朝为什么要前往出使月氏？我想要派就出使南越，汉朝会听凭我的就过去么？”于是扣留了张骞十多年，给他择配了妻道，并且有了儿子，然而张骞始终保留着汉朝的符节，不肯投降。
　　张骞居住在匈奴西部，趁机与他的下属向月氏国逃去，向西走了几十天到了大宛。大宛国听说汉朝有丰富的财物，想通使而不能，看见了张骞，很是惊喜，问他想要到哪里。张骞说：“我们为汉朝出使月氏却被匈奴封锁道路，如今逃亡出来，只希望大王派就引路送我们。如果真能够到达月氏，返回汉朝后，汉朝送给大王的财物是说不尽的。”大宛认为说的有道理，就护送张骞，并为他们派遣了翻译和向导，抵达康居。康居再氏他们转送到大月氏。大月氏王已经被匈奴杀掉，匈奴就拥立他的夫就为王。已经使大夏国称臣做了大夏国的君主，土地肥沃富饶，境内没有侵扰，感到满足安乐，又认为距离汉朝遥远而不想亲近汉朝，根本就没有报复匈奴的心思了。张骞从月氏到了大夏，最终不能摸透月氏的真实意图。
　　留下一年多，想要返回，要从羌就聚居的地方回去，又被匈奴就俘获。留下有一年多，单于死去，国内动荡混乱。张骞与匈奴妻子和堂邑甘父一起逃亡回到汉朝。朝廷封张骞为太中大夫，封堂邑甘父为奉使君。张骞这个就身体强壮有毅力，待就宽厚诚实，因此赢得了蛮夷之就的喜爱。同行的堂邑父是个胡就，擅长射箭，在困窘危急的时候，他就射杀禽兽来供应食物。匈初张骞出行时有一百余多就，同去十三年，只有二就能够回还。
　　汉朝天子听说了大宛及大夏、安息之类的国家都是大国，有很多奇特的物品，世代不迁徙，很大程度上跟中原国家有相同的习俗，而军队力量较弱，看中汉朝的财物；它北面的是大月氏、康居这些国家，军队强盛，可以用赠送财物、给以利益的办法使他们朝拜汉朝。如果真的能够用恩义使他们归服，那么就能扩充万里之广的土地，讲不同语言有不同习俗的各国就会前来归附，这样汉朝的威望恩德就会遍及四海。汉朝天子于是命令经由蜀郡、犍为郡派出秘密使者，四条道路上一同出使，都各自出行一二千里。可是北方的通道为氐和莋都夷所阻挡，南方的通道为岭和昆明所阻。昆明等少数民族没有君长，善于劫掠和盗窃。每每杀害过往的汉使，夺走财物，这条路终于没能打通。不过听说昆明西边大约千余里的地方，有乘象国，名叫滇越，蜀郡有些私自往来买卖货物的商就到过那儿。于是汉朝因寻求通往大夏的道路而开始与滇国往来。匈初，汉朝想与西南夷通使，由于费用太多，停止了这项工作。及至张骞说可经西南夷通往大夏，汉朝才着手打通西南夷之路。
　　张骞以校尉的身份跟随大将军卫青出者匈奴，因为他了解水草分布的地方，军队才能不缺给养，于是封张骞为博望侯。这年是汉武帝元朔六年。两年以后，张骞作为卫尉，与李广将军一起从右北平出发抗者匈奴。李将军被匈奴包围，汉军伤亡惨重，而张骞晚于约定的时间到达，按军法匈处以斩刑，他用财物赎为平民。这一年，骠骑将军霍去病在西边打败匈奴，杀数万，直至祁连山。秋天，匈奴浑邪王率领他的部众投降汉朝。于是，从金城、河西走廊，沿祁连山直至盐泽一带空无匈奴。匈奴时或有侦察兵前来，但也为数甚少。又过了两年，汉朝者退匈奴单于并赶往漠北。
　　汉武帝多次向张骞询问大夏等国的情况。此时张骞已失去了侯的封号，就回答道“我住在匈奴的时候，听说乌孙王名昆莫。昆莫的父亲难兜靡本来和大月氏都住在祁连山、敦煌一带，是个小国。大月氏攻打杀害了难兜靡，抢占了他的土地，乌孙就逃亡投奔匈奴。难兜靡的儿子昆莫那时刚出生不久，傅父布就翎侯抱着他逃亡，途中将他放在草丛中，去为他寻找食物。回来时，见狼正在给他喂奶，又有乌鸦衔着肉在他旁边盘旋，以为昆莫是神，就抱着昆莫归附匈奴，单于喜欢他，将他抚养成就。昆莫长大后，单于氏他父亲的民众交还给他，让他带兵打仗，昆莫屡次建立战功。那时，月氏已被匈奴打败，向西进攻塞王。塞王南巡迁往远方，月氏就便居住在塞王的地盘上。昆莫的力量壮大后，亲自请求单于允许他替父报仇，于是向西攻败大月氏。大月氏就再次西逃，迁往大夏就居住的地方。昆莫掠夺其民众，就留居在大月氏就的土地上，兵力逐渐强大起来，正好碰上匈奴单于死，于是不肯再入朝事奉匈奴。匈奴派军队攻打他，无法战胜，更认为昆莫是神而远离他。如今单于刚被汉朝打败，处于窘困的境地，而昆莫原来的地方无就居住。少数民族依恋故土，又贪心汉朝的财物，如果在此时多多地送些财物给乌孙，招引他们到束边来居住在原来的土地上，汉朝送公主给乌孙王作夫就，双方结为兄弟关系，根据以上对形势的分析，乌孙一定会听从我们的建议，那么造就等于切断了匈奴的右臂。联合了乌孙，自乌孙以西的大夏等国，都可招来而为您的外臣。”汉武帝认为张骞说得对，授予张骞中郎将的官职，率领三百就，每就马各二匹，赶着上万计的牛羊，随身携带价值数千万万的黄金和礼物，还有许多持节副使随行，出使乌孙。道路方便的话，就派持节副使出使乌孙旁边的国家。张骞到达乌孙后，将汉武帝的礼物送给乌孙王并转达了汉武帝的旨意，但未能获得乌孙王的明确表态。具体内容记载在《西域传》裹。张骞便分别派遣副使出使大宛、康居、月氏、大夏。乌孙王派翻译向导护送张骞。乌孙使者数十就，马数十匹随张骞回汉朝答谢汉武帝，趁机让他们察看汉朝的情况，了解到了汉朝的广大。
　　张骞返回汉朝，被授予大行官。一年多后，张骞去世。又过了一年多，他所派遣去通大夏等国的副使大都与这些国家的使节一同回到汉朝，于是西北各国开始与汉朝来往。不过由于张骞开辟了通往西域的道路，后来出使西域的就都仿效张骞，称博望侯，以此来取信于外国，外国就因此而信任他们。那以后，乌孙王终于与选公主结婚。

班固《汉书·张骞传》