宋文  司马光

chū lǔ sù wén liú biǎo zú yán yú sūn quán yuē jīng zhōu yǔ guó lín jiē jiāng shān xiǎn gù wò yě wàn lǐ shì mín yīn fù ruò jù ér yǒu zhī cǐ dì wáng zhī zī yě jīn liú biǎo xīn wáng èr zǐ bù xié jūn zhōng zhū jiàng gè yǒu bǐ cǐ liú bèi tiān xià xiāo xióng yǔ cāo yǒu xì jì yù yú biǎo biǎo wù qí néng ér bù néng yòng yě ruò bèi yǔ bǐ xié xīn shàng xià qí tóng zé yí fǔ ān yǔ jié méng hǎo rú yǒu lí wéi yí bié tú zhī yǐ jì dà shì sù qǐng dé fèng mìng diào biǎo èr zǐ bìng wèi láo qí jūn zhōng yòng shì zhě jí shuō bèi shǐ fǔ biǎo zhòng tóng xīn yí yì gòng zhì cáo cāo bèi bì xǐ ér cóng mìng rú qí kè xié tiān xià kě dìng yě jīn bú sù wǎng kǒng wéi cāo suǒ xiān quán jí qiǎn sù xíng dào xià kǒu wén cāo yǐ xiàng jīng zhōu chén yè jiān dào bǐ zhì nán jùn ér cóng yǐ xiáng bèi nán zǒu sù jìng yíng zhī yǔ bèi huì yú dāng yáng cháng bǎn sù xuān quán zhǐ lùn tiān xià shì shì zhì yīn qín zhī yì qiě wèn bèi yuē yù zhōu jīn yù hé zhì bèi yuē yǔ cāng wú tài shǒu wú jù yǒu jiù yù wǎng tóu zhī sù yuē sūn tǎo lǔ cōng míng rén huì jìng xián lǐ shì jiāng biǎo yīng háo xián guī fù zhī yǐ jù yǒu liù jùn bīng jīng liáng duō zú yǐ lì shì jīn wéi jūn jì mò ruò qiǎn fù xīn zì jié yú dōng yǐ gòng jì shì yè ér yù tóu wú jù jù shì fán rén piān zài yuǎn jùn xíng jiāng wéi rén suǒ bìng qǐ zú tuō hū bèi shèn yuè sù yòu wèi zhū gě liàng yuē wǒ zǐ yú yǒu yě jí gòng dìng jiāo zǐ yú zhě liàng xiōng jǐn yě bì luàn jiāng dōng wéi sūn quán zhǎng shǐ bèi yòng sù jì jìn zhù è xiàn zhī fán lí kǒu cáo cāo zì jiāng líng jiāng shùn jiāng dōng xià zhū gě liàng wèi liú bèi yuē shì jí yǐ qǐng fèng mìng qiú jiù yú sūn jiāng jūn suì yǔ lǔ sù jù yì sūn quán liàng jiàn quán yú chái sāng shuì quán yuē hǎi nèi dà luàn jiāng jūn qǐ bīng jiāng dōng liú yù zhōu shōu zhòng hàn nán yǔ cáo cāo gòng zhēng tiān xià jīn cāo shān yí dà nàn lüè yǐ píng yǐ suì pò jīng zhōu wēi zhèn sì hǎi yīng xióng wú yòng wǔ zhī dì gù yù zhōu dùn táo zhì cǐ yuàn jiāng jūn liàng lì ér chǔ zhī ruò néng yǐ wú yuè zhī zhòng yǔ zhōng guó kàng héng bù rú zǎo yǔ zhī jué ruò bù néng hé bú àn bīng shù jiǎ běi miàn ér shì zhī jīn jiāng jūn wài tuō fú cóng zhī míng ér nèi huái yóu yù zhī jì shì jí ér bú duàn huò zhì wú rì yǐ quán yuē gǒu rú jūn yán liú yù zhōu hé bù suì shì zhī hū liàng yuē tián héng qí zhī zhuàng shì ěr yóu shǒu yì bù rǔ kuàng liú yù zhōu wáng shì zhī zhòu yīng cái gài shì zhòng shì mù yǎng ruò shuǐ zhī guī hǎi ruò shì zhī bú jì cǐ nǎi tiān yě ān néng fù wéi zhī xià hū quán bó rán yuē wú bù néng jǔ quán wú zhī dì shí wàn zhī zhòng shòu zhì yú rén wú jì jué yǐ fēi liú yù zhōu mò kě yǐ dāng cáo cāo zhě rán yù zhōu xīn bài zhī hòu ān néng kàng cǐ nàn hū liàng yuē yù zhōu jūn suī bài yú cháng bǎn jīn zhàn shì huán zhě jí guān yǔ shuǐ jūn jīng jiǎ wàn rén liú qí hé jiāng xià zhàn shì yì bú xià wàn rén cáo cāo zhī zhòng yuǎn lái pí bì wén zhuī yù zhōu qīng qí yì bǎi yí yè xíng sān bǎi yú lǐ cǐ suǒ wèi qiáng nǔ zhī mò shì bù néng chuān lǔ gǎo zhě yě gù bīng fǎ jì zhī yuē bì jué shàng jiāng jūn qiě běi fāng zhī rén bù xí shuǐ zhàn yòu jīng zhōu zhī mín fù cāo zhě bī bīng shì ěr fēi xīn fú yě jīn jiāng jūn chéng néng mìng měng jiàng tǒng bīng shù wàn yǔ yù zhōu xié guī tóng lì pò cāo jūn bì yǐ cāo jūn pò bì běi huán rú cǐ zé jīng wú zhī shì qiáng dǐng zú zhī xíng chéng yǐ chéng bài zhī jī zài yú jīn rì quán dà yuè yǔ qí qún xià móu zhī shì shí cáo cāo wèi quán shū yuē jìn zhù fèng cí fá zuì jīng huī nán zhǐ liú cóng shù shǒu jīn zhì shuǐ jūn bā shí wàn zhòng fāng yǔ jiāng jūn huì liè yú wú quán yǐ shì qún xià mò bù xiǎng zhèn shī sè zhǎng shǐ zhāng zhāo děng yuē cáo gōng chái hǔ yě xié tiān zǐ yǐ zhēng sì fāng dòng yǐ cháo tíng wéi cí jīn rì jù zhī shì gèng bú shùn qiě jiāng jūn dà shì kě yǐ jù cāo zhě cháng jiāng yě jīn cāo dé jīng zhōu yǎn yǒu qí dì liú biǎo zhì shuǐ jūn méng chōng dòu jiàn nǎi yǐ qiān shù cāo xī fú yǐ yán jiāng jiān yǒu bù bīng shuǐ lù jù xià cǐ wéi cháng jiāng zhī xiǎn yǐ yǔ wǒ gòng zhī yǐ ér shì lì zhòng guǎ yòu bù kē lùn yú wèi dà jì bù rú yíng zhī lǔ sù dú bù yán quán qǐ gēng yī sù zhuī yú yǔ xià quán zhī qí yì zhí sù shǒu yuē qīng yù hé yán sù yuē xiàng chá zhòng rén zhī yì zhuān yù wù jiāng jūn bù zú yǔ tú dà shì jīn sù kě yíng cāo ěr rú jiāng jūn bù kě yě hé yǐ yán zhī jīn sù yíng cāo cāo dāng yǐ sù huán fù xiāng dǎng pǐn qí míng wèi yóu bù shī xià cáo cóng shì chéng dú chē cóng lì zú jiāo yóu shì lín lěi guān gù bù shī zhōu jùn yě jiāng jūn yíng cāo yù ān suǒ guī hū yuàn zǎo dìng dà jì mò yòng zhòng rén zhī yì yě quán tàn xī yuē zhū rén chí yì shèn shī gū wàng jīn qīng kuò kāi dà jì zhèng yǔ gū tóng shí zhōu yú shòu shǐ zhì pó yáng sù quàn quán zhào yú huán yú zhì wèi quán yuē cāo suī tuō míng hàn xiàng qí shí hàn zéi yě jiāng jūn yǐ shén wǔ xióng cái jiān zhàng fù xiōng zhī liè gē jù jiāng dōng dì fāng shù qiān lǐ bīng jīng zú yòng yīng xióng lè yè dāng héng xíng tiān xià wèi hàn jiā chú cán qù huì kuàng cāo zì sòng sǐ ér kě yíng zhī yé qǐng wèi jiāng jūn chóu zhī jīn běi tǔ wèi píng mǎ chāo hán suì shàng zài guān xī wéi cāo hòu huàn ér cāo shě ān mǎ zhàng zhōu jí yǔ wú yuè zhēng héng jīn yòu shèng hán mǎ wú gǎo cǎo qū zhōng guó shì zhòng yuǎn shè jiāng hú zhī jiān bù xí shuǐ tǔ bì shēng jí bìng cǐ shù zhě yòng bīng zhī huàn yě ér cāo jiē mào xíng zhī jiāng jūn qín cāo yí zài jīn rì yú qǐng dé jīng bīng shù wàn rén jìn zhù xià kǒu bǎo wéi jiāng jūn pò zhī quán yuē lǎo zéi yù fèi hàn zì lì jiǔ yǐ tú jì èr yuán lǚ bù liú biǎo yǔ gū ěr jīn shù xióng yǐ miè wéi gū shàng cún gū yǔ lǎo zéi shì bù liǎng lì jūn yán dāng jī shèn yǔ gū hé cǐ tiān yǐ jūn shòu gū yě yīn bá dāo zhuó qián zòu àn yuē zhū jiàng lì gǎn fù yǒu yán dāng yíng cāo zhě yǔ cǐ àn tóng nǎi bà huì shì yè yú fù jiàn quán yuē zhū rén tú jiàn cāo shū yán shuǐ bù bā shí wàn ér gè kǒng shè bú fù liào qí xū shí biàn kāi cǐ yì shèn wú wèi yě jīn yǐ shí jiào zhī bǐ suǒ jiāng zhōng guó rén bú guò shí wǔ liù wàn qiě yǐ jiǔ pí suǒ dé biǎo zhòng yì jí qī bā wàn ěr shàng huái hú yí fú yǐ pí bìng zhī zú yù hú yí zhī zhòng zhòng shù suī duō shèn wèi zú wèi yú dé jīng bīng wǔ wàn zì zú zhì zhī yuàn jiāng jūn wù lǜ quán fǔ qí bèi yuē gōng jǐn qīng yán zhì cǐ shèn hé gū xīn zǐ bù yuán biǎo zhū rén gè gù qī zǐ xié chí sī lǜ shēn shī suǒ wàng dú qīng yǔ zǐ jìng yǔ gū tóng ěr cǐ tiān yǐ qīng èr rén zàn gū yě wǔ wàn bīng nán zú hé yǐ xuǎn sān wàn rén chuán liáng zhàn jù jù bàn qīng yǔ zǐ jìng chéng gōng biàn zài qián fā gū dāng xù fā rén zhòng duō zài zī liáng wéi qīng hòu yuán qīng néng bàn zhī zhě chéng jué xiè hòu bù rú yì biàn huán jiù gū gū dāng yǔ mèng dé jué zhī suì yǐ zhōu yú chéng pǔ wéi zuǒ yòu dū jiàng bīng yǔ bèi bìng lì nì cāo yǐ lǔ sù wéi zàn jūn xiào wèi zhù huà fāng lüè jìn yǔ cāo yù yú chì bì shí cāo jūn zhòng yǐ yǒu jí yì chū yī jiāo zhàn cāo jūn bú lì yǐn cì jiāng běi yú děng zài nán àn yú bù jiàng huáng gài yuē jīn kòu zhòng wǒ guǎ nàn yǔ chí jiǔ cāo jūn fāng lián chuán jiàn shǒu wěi xiāng jiē kě shāo ér zǒu yě nǎi qǔ méng chōng dòu jiàn shí sōu zài zào dí kū chái guàn yóu qí zhōng guǒ yǐ wéi mù shàng jiàn jīng qí yù bèi zǒu gě xì yú qí wěi xiān yǐ shū yí cāo zhà yún yù xiáng shí dōng nán fēng jí gài yǐ shí jiàn zuì zhù qián zhōng jiāng jǔ fān yú chuán yǐ cì jù jìn cāo jūn lì shì jiē chū yíng lì guān zhǐ yán gài xiáng qù běi jūn èr lǐ yú tóng shí fā huǒ huǒ liè fēng měng chuán wǎng rú jiàn shāo jìn běi chuán yán jí àn shàng yíng luò qǐng zhī yān yán zhāng tiān rén mǎ shāo nì sǐ zhě shèn zhòng yú děng shuài qīng ruì jì qí hòu léi gǔ dà zhèn běi jūn dà huài cāo yǐn jūn cóng huá róng dào bù zǒu yù ní nìng dào bù tōng tiān yòu dà fēng xī shǐ léi bīng fù cǎo tián zhī qí nǎi dé guò léi bīng wéi rén mǎ suǒ dǎo jí xiàn ní zhōng sǐ zhě shèn zhòng liú bèi zhōu yú shuǐ lù bìng jìn zhuī cāo zhì nán jùn shí cāo jūn jiān yǐ jī yì sǐ zhě tài bàn cāo nǎi liú zhēng nán jiāng jūn cáo rén héng yě jiāng jūn xú huǎng shǒu jiāng líng zhé chōng jiāng jūn yuè jìn shǒu xiāng yáng yǐn jūn běi huán

sī mǎ guāng chì bì zhī zhàn

当初，鲁肃听说刘表死了，对孙权说：“荆州与我们邻接，山川险要、坚固，土地广阔、肥沃，人民殷实富足，如果能占有它，这正是开创帝王大业的凭借。现在刘表刚死，他的两个儿子不和，军队里的各位将领，有的拥护这个，有的拥护那个。刘备是天下的杰出人物，跟曹操有仇怨，寄居在刘表那里，刘表畏忌他的才能，没有能够重用他，如果刘备同刘表手下人团结一心，上下一致，那么我们就应该安抚他们，跟他们结盟友好；如果他们不同心协力，就应该另作打算，以成就帝王的大业。我希望能够奉命去慰问刘表的两个儿子，并慰劳军中掌权的人，并且劝说刘备，使他安抚刘表的部下，同心一意，共同对付曹操。刘备一定会高兴地接受我们的意见。如果这件事能够圆满成功，天下大势就可以定下来了。现在不赶快前往，恐怕被曹操抢在前头。”孙权立即派鲁肃前往。鲁肃到了夏口，听说曹操已向荆州进军，就日夜兼程，等到到达南郡时，刘琮已投降曹操，刘备向南逃走，鲁肃直接去找刘备，和刘备在当阳长坂坡相会。鲁肃传达孙权的意旨，谈论天下形势，表示真挚恳切的心意，并且问刘备说：“豫州您准备到哪里去？”刘备说：“我和苍梧太守吴巨有交情，打算去投奔他。”鲁肃说：“孙讨虏将军聪明仁惠，尊敬贤者，礼遇士人，江南的英雄豪杰都归附他，已经占据六个州郡，兵精粮多，足够使大事成立。现在为您打算，最好派遣亲信的人主动和东吴结交，从而建立流传后世的功业。您却准备投奔吴巨，吴巨是个平常人，偏僻地处在远处的州郡，即将被人吞并，哪里能够依靠呢！”刘备很高兴。鲁肃又对诸葛亮说：“我是子瑜的朋友。”两人当即结下了交情。子瑜是诸葛亮的哥哥诸葛谨，因躲避战乱来到江东，现任孙权的长史。刘备采用了鲁肃的计策，进兵驻扎在鄂县的樊口。
　　曹操从江陵将要顺江东下，诸葛亮对刘备说：“事情很紧急了，请让我奉命向孙将军求救。”就跟着鲁肃一起到孙权那里去。诸葛亮在柴桑会见了孙权，劝孙权说：“现在天下大乱，将军您在江东起兵，刘豫州在汉南招收人马，与曹操共同争夺天下。现在曹操已经消除了几个大患，局面大致平定了，于是大破荆州，威势震动全国。英雄没有用武之地，所以刘豫州才逃到这里，希望将军估计自己的力量来对付这个局面。假如果然能以吴越的人马同曹操的力量相对抗，不如趁早同他断绝关系；假若不能，为什么不停止军事行动，捆起铠甲，面向北面称臣去侍奉他呢！现在将军表面上假托服从的名义，内心抱着迟疑不决的想法，事情紧迫而不能决断，大祸临头没有几天了！”孙权说：“如果像您所说的，刘豫州为什么不就去侍奉曹操呢？”诸葛亮说：“田横，不过是齐国的一个壮士罢了，尚能坚守节义，不肯屈服受辱；何况刘豫州是汉朝王室的后代，英明才智超过当代所有的人，许多人爱戴拥护他，好像水流归大海一样。如果事业不能成功，这只是天意，怎么能够再做曹操的下属呢？”孙权恼怒地说：“我不能用整个儿的吴地，十万军队，受别人控制，我的主意定了！除了刘豫州没有一个能和我一齐抵挡曹操的人。然而，刘豫州刚打了败仗，怎么能顶住这场灾难呢？”诸葛亮说：“刘豫州的军队虽然在长坂坡打了败仗，可是现在归队的士兵以及关羽率领的水军精兵还有一万人，刘琦收集江夏的士兵也不少于一万人。曹操的军队远道而来已经疲劳不堪，听说追赶刘豫州时，轻装的骑兵一天一夜要走三百多里，这就是常说的：‘强弓所发的箭，飞到末尾，它的力量连鲁国的薄绢也穿不透’啊。所以兵法上忌讳这种情况，说‘一定使主帅遭到挫败’。况且北方来的士兵不习惯在水上作战，再加上荆州的老百姓归附曹操的，只是受到武力的胁迫罢了，并不是真心的降服。现在将军果真能派勇猛的大将统帅几万军队，和刘豫州共同谋划，同心合力，打败曹操的军队是肯定无疑的。曹操的军队被打败了，一定退还北方去；这样荆州和吴国的势力就会增强，三分天下的局面就形成了。成功和失败的关键，就在今天！”孙权非常高兴，跟他手下的臣子商量这件事。
　　这时候，曹操送给孙权一封信说：“近来，我奉皇帝的命令讨伐有罪的人，向南进军，刘琮投降了。现在训练了八十万水军，正要与将军在东吴会战。”孙权把曹操的信给手下臣子们看，没有一个不像被巨大声响所震动吓得变了脸色。长史张昭等人说：“曹操是豺狼虎豹，他挟持皇帝到处攻打，动不动就以朝廷的名义作借口，今天抗拒他，事情不顺乎道理。况且将军可以抗拒曹操的优势是长江；现在曹操已经取得了荆州，全部占领这个地方，刘表训练的水军，大小战船多到上千艘，曹操把这些战船全部沿江摆开，同时还有步兵，水陆齐下，这就是长江天险已经和我们共有了。而军事实力的大小，又是无法与他相比，我们认为万全之计不如欢迎他。”只有鲁肃不说话。孙权起身去厕所，鲁肃追到廊檐下。孙权知道他的用意，拉着他的手说：“您想要说什么？”鲁肃说：“我刚才仔细分析大家的议论，他们的主张只会耽误您，不值得同他们谋划国家大事。现在我鲁肃可以投降曹操，像将军您却不可以。凭什么这样说呢？如果我鲁肃投降了曹操，曹操会把我送回故乡，评定我的名望地位，还不至于失去下曹从事这样的小官，坐着牛车，带着吏卒，跟士大夫们交往，一步一步地升官，仍旧不会失去州郡长官的职位。将军您投降曹操，想要得到什么结局呢？希望您早定大计，不要采纳那些人的意见啊！”孙权感叹地说：“那些人所持的意见，使我非常失望。现在您阐明的正确方针，正和我的想法一样。”
　　当时周瑜接受使命到了番阳，鲁肃劝告孙权召周瑜回来。周瑜回来，对孙权说：“曹操假托汉朝宰相的名义，他的实质是汉朝的奸贼。将军您凭着超人的武略和杰出的才干，又依靠父兄的功业，占据江东一带，土地纵横数千里，军队精锐，物质充足，英雄乐意效力，应当驰骋天下，替汉朝翦除残暴，去掉污秽；何况曹操是自己来送死，怎么可以去投降他呢？请让我为将军具体分析一下这件事。现在北方还没有平定，马超、韩遂还在函谷关以西，是曹操的后患；而曹操放弃骑兵，依靠水军和东吴比高低。现在又是严寒的天气，战马没有稿草饲料。驱赶中原地区的士兵远道跋涉来到江湖地带，不服水土，一定会生疾病。这几件事都是用兵时最忌讳的，可是曹操却冒失地这样做。将军捉拿曹操，应该就在今天。我请求得到精锐军队几万人，进军驻到夏口。一定替将军打败曹操。”孙权说：“曹操这个老贼想废掉汉朝皇帝而自立为皇帝已经很久了，只是顾忌二袁、吕布、刘表和我罢了；现在那几位英雄已经灭亡，只有我还在。我和老贼势不两立，您说应该抗击他，同我的意见很相合，这是老天把您赐给我啊！”于是拔刀砍面前放置奏章文书的矮桌，说：“各位文武官员敢有再说应该投降曹操的，就和这桌子一样！”于是就散会了。
　　这天夜里，周瑜又去见孙权说：“人们只看到曹操信上说水军和步兵有八十万就一个个吓住了，不再去估计它的真假，便提出这种投降的主张，是很没有道理的。现在按照实际情况核对它，他所率领的中原军队不过十五六万，并且久已疲惫。他所得到的刘表的军队，最多也不过七八万而已，还抱着犹豫的心理。用疲乏劳累的军队，控制犹豫不定的降兵，人数虽然多，也是很不值得害怕的。我能有精兵五万，就完全能制服他，希望将军不必忧虑！”孙权拍着周瑜的背说：“公瑾，您说到这里，非常合我的心意。子布、元表这些人各人只顾自己的妻子儿女，怀着自私的打算，很使我失望；只有您和子敬与我同心同德，这是老天让你们两人来辅助我的呀！五万精兵难以一下子集合起来，已经选好三万人，船只、粮草、战斗武器都已经准备好了。您和子敬、程公便可先出发，我一定继续调派军队，多多装载物资和粮草，作为你们的后援。您能对付就同他决战，万一遇到战事不利，就回到我这里来。我当和曹孟德决一死战。”于是以周瑜、程普为正副统帅，率领部队同刘备共同抵挡曹操，并派鲁肃担任赞军校尉，协助谋划作战的策略。……
　　进军，与曹操的军队在赤壁相遇。
　　这时曹操的军队已经感染了疾病，刚开始交战，曹军失利，退却驻扎在长江北岸。周瑜等驻扎在南岸。周瑜部将黄盖说：“现在敌众我寡，很难同他们坚持长久，曹军并连战船，首尾相接，可用火攻使他们败逃。”于是就用十艘蒙冲斗舰，装满干燥苇荻和枯柴，把油浇灌在里面，外面用帐幕包起来，上面插上旗帜，预先准备好轻快的小船，连结在战船的尾部。先送信给曹操，假说要投降。当时东南风刮得很急，黄盖把十艘战船放在最前面，到了江心，挂起风帆，其余各船按次序前进。曹操军中的士兵和军官都走出军营站着观看，指点着，谈论着黄盖来投降了。距离曹军二里多远的时候，各船同时点火，火烈风猛，船走如箭，把北面曹军的船全烧光了，还蔓延到岸上的军营。一会儿，烟雾和火焰布满天空，曹操的人马烧死淹死的很多。周瑜等率领轻装的精锐部队紧跟在后面，擂起战鼓，大举进攻，曹军大败。曹操带领败兵从通往华容县的陆路步行逃跑，遇上烂泥，道路通不过，天又刮着大风，曹操就命令体弱的士兵都去背草填路，骑兵才得以通过。那些体弱的士兵被人马践踏，陷在泥中，死掉的很多。刘备、周瑜从水陆两路同时并进，追击曹军，一直到了南郡。当时，曹操的军队还加饥饿和疾病，死亡的有一大半。曹操于是留下征南将军曹仁、横野将军徐晃守卫江陵，折冲将军乐进守卫襄阳，自己带领军队回北方了。

司马光《赤壁之战》