汉史传  司马迁

xìn yǔ zhāng ěr yǐ bīng shù wàn yù dōng xià jǐng xíng jī zhào zhào wáng chéng ān jūn chén yú wén hàn qiě xí zhī yě jù bīng jǐng xíng kǒu hào chēng èr shí wàn guǎng wǔ jūn lǐ zuǒ chē shuì chéng ān jūn yuē wén hàn jiàng hán xìn shè xī hé lǔ wèi wáng qín xià yuè xīn dié xuè yù yǔ jīn nǎi fǔ yǐ zhāng ěr yì yù xià zhào cǐ chéng shèng ér qù guó yuǎn dòu qí fēng bù kě dāng chén wén qiān lǐ kuì liáng shì yǒu jī sè qiáo sū hòu cuàn shī bú sù bǎo jīn jǐng xíng zhī dào chē bù dé fāng guǐ qí bù dé chéng liè xíng shù bǎi lǐ qí shì liáng shí bì zài qí hòu yuàn zú xià jiǎ chén qí bīng sān wàn rén cóng jiān dào jué qí zī zhòng zú xià shēn gōu gāo lěi jiān yíng wù yǔ zhàn bǐ qián bù dé dòu tuì bù dé huán wú qí bīng jué qí hòu shǐ yě wú suǒ lüè bú zhì shí rì ér liǎng jiàng zhī tóu kě zhì yú xì xià yuàn jūn liú yì chén zhī jì fǒu bì wéi èr zǐ suǒ qín yǐ chéng ān jūn rú zhě yě cháng chēng yì bīng bú yòng zhà móu qí jì yuē wú wén bīng fǎ shí zé wéi zhī bèi zé zhàn jīn hán xìn bīng hào shù wàn qí shí bú guò shù qiān néng qiān lǐ ér xí wǒ yì yǐ bà jí jīn rú cǐ bì ér bù jī hòu yǒu dà zhě hé yǐ jiā zhī zé zhū hóu wèi wú qiè ér qīng lái fá wǒ bù tīng guǎng wǔ jūn cè guǎng wǔ jūn cè bú yòng hán xìn shǐ rén jiān shì zhī qí bú yòng huán bào zé dà xǐ nǎi gǎn yǐn bīng suì xià wèi zhì jǐng xíng kǒu sān shí lǐ zhǐ shè yè bàn chuán fā xuǎn qīng qí èr qiān rén rén chí yí chì zhì cóng jiàn dào bì shān ér wàng zhào jūn jiè yuē zhào jiàn wǒ zǒu bì kōng bì zhú wǒ ruò jí rù zhào bì bá zhào zhì lì hàn chì zhì líng qí pí jiàng chuán sūn yuē jīn rì pò zhào huì shí zhū jiàng jiē mò xìn xiáng yìng yuē nuò wèi jūn lì yuē zhào yǐ xiān jù biàn dì wéi bì qiě bǐ wèi jiàn wú dà jiàng qí gǔ wèi kěn jī qián xíng kǒng wú zhì zǔ xiǎn ér huán xìn nǎi shǐ wàn rén xiān xíng chū bèi shuǐ chén zhào jūn wàng jiàn ér dà xiào píng dàn xìn jiàn dà jiàng zhī qí gǔ gǔ xíng chū jǐng xíng kǒu zhào kāi bì jī zhī dà zhàn liáng jiǔ yú shì xìn zhāng ěr xiáng qì gǔ qí zǒu shuǐ shàng jūn shuǐ shàng jūn kāi rù zhī fù jí zhàn zhào guǒ kōng bì zhēng hàn gǔ qí zhú hán xìn zhāng ěr hán xìn zhāng ěr yǐ rù shuǐ shàng jūn jūn jiē shū sǐ zhàn bù kě bài xìn suǒ chū qí bīng èr qiān qí gòng hòu zhào kōng bì zhú lì zé chí rù zhào bì jiē bá zhào qí lì hàn chì zhì èr qiān zhào jūn yǐ bú shèng bù néng dé xìn děng yù huán guī bì bì jiē hàn chì zhì ér dà jīng yǐ wéi hàn jiē yǐ dé zhào wáng jiàng yǐ bīng suì luàn dùn zǒu zhào jiàng suī zhǎn zhī bù néng jìn yě yú shì hàn bīng jiā jī dà pò lǔ zhào jūn zhǎn chéng ān jūn zhī shuǐ shàng qín zhào wáng xiē xìn nǎi lìng jūn zhōng wù shā guǎng wǔ jūn yǒu néng shēng dé zhě gòu qiān jīn yú shì yǒu fù guǎng wǔ jūn ér zhì xì xià zhě xìn nǎi jiě qí fù dōng xiāng zuò xī xiāng duì shī shì zhī zhū jiāng xiào shǒu lǔ xiū bì hè yīn wèn xìn yuē bīng fǎ yòu bèi shān líng qián zuǒ shuǐ zé jīn zhě jiāng jūn lìng chén děng fǎn bèi shuǐ chén yuē pò zhào huì shí chén děng bù fú rán jìng yǐ shèng cǐ hé shù yě xìn yuē cǐ zài bīng fǎ gù zhū jūn bù chá ěr bīng fǎ bù yuē xiàn zhī sǐ dì ér hòu shēng zhì zhī wáng dì ér hòu cún qiě xìn fēi dé sù fǔ xún shì dà fū yě cǐ suǒ wèi qū shì rén ér zhàn zhī qí shì fēi zhì zhī sǐ dì shǐ rén rén zì wéi zhàn jīn yú zhī shēng dì jiē zǒu nìng shàng kě dé ér yòng zhī hū zhū jiàng jiē fú yuē shàn fēi chén suǒ jí yě yú shì xìn wèn guǎng wǔ jūn yuē pū yù běi gōng yān dōng fá qí hé ruò ér yǒu gōng guǎng wǔ jūn cí xiè yuē chén wén bài jūn zhī jiàng bù kě yǐ yán yǒng wáng guó zhī dà fū bù kě yǐ tú cún jīn chén bài wáng zhī lǔ hé zú yǐ quán dà shì hū xìn yuē pú wén zhī bǎi lǐ xī jū yú ér yú wáng zài qín ér qín bà fēi yú yú yú ér zhì yú qín yě yòng yǔ bú yòng tīng yǔ bù tīng yě chéng lìng chéng ān jūn tīng zú xià jì ruò xìn zhě yì yǐ wéi qín yǐ yǐ bú yòng zú xià gù xìn dé shì ěr yīn gù wèn yuē pú wěi xīn guī jì yuàn zú xià wù cí guǎng wǔ jūn yuē chén wén zhì zhě qiān lǜ bì yǒu yì shī yú zhě qiān lǜ bì yǒu yì dé gù yuē kuáng fū zhī yán shèng rén zé yān gù kǒng chén jì wèi bì zú yòng yuàn xiào yú zhōng fú chéng ān jūn yǒu bǎi zhàn bǎi shèng zhī jì yí dàn ér shī zhī jūn bài hào xià shēn sǐ zhī shàng jīn jiāng jūn shè xī hé lǔ wèi wáng qín xià yuè yù yǔ yì jǔ ér xià jǐng xíng bù zhōng zhāo pò zhào èr shí wàn zhòng zhū chéng ān jūn míng wén hǎi nèi wēi zhèn tiān xià nóng fū mò bú chuò gēng shì lěi yú yī gān shí qīng ěr yǐ dài mìng zhě ruò cǐ jiāng jūn zhī suǒ cháng yě rán ér zhòng láo zú bà qí shí nán yòng jīn jiāng jūn yù jǔ juàn bì zhī bīng dùn zhī yān jiān chéng zhī xià yù zhàn kǒng jiǔ lì bù néng bá qíng xiàn shì qū kuàng rì liáng jié ér ruò yān bù fú qí bì jù jìng yǐ zì qiáng yě yān qí xiāng chí ér bú xià zé liú xiàng zhī quán wèi yǒu suǒ fēn yě ruò cǐ zhě jiāng jūn suǒ duǎn yě chén yú qiè yǐ wéi yì guò yǐ gù shàn yòng bīng zhě bù yǐ duǎn jī cháng ér yǐ cháng jī duǎn hán xìn yuē rán zé hé yóu guǎng wǔ jūn duì yuē fāng jīn wèi jiāng jūn jì mò rú àn jiǎ xiū bīng zhèn zhào fǔ qí gū bǎi lǐ zhī nèi niú jiǔ rì zhì yǐ xiǎng shì dà fū yì bīng běi shǒu yān lù ér hòu qiǎn biàn shì fèng zhǐ chǐ zhī shū bào qí suǒ cháng yú yān yān bì bù gǎn bù tīng cóng yān yǐ cóng shǐ xuān yán zhě dōng gào qí qí bì cóng fēng ér fú suī yǒu zhì zhě yì bù zhī wèi qí jì yǐ rú shì zé tiān xià shì jiē kě tú yě bīng gù yǒu xiān shēng ér hòu shí zhě cǐ zhī wèi yě hán xìn yuē shàn cóng qí cè fā shǐ shǐ yān yān cóng fēng ér mǐ nǎi qiǎn shǐ bào hàn yīn qǐng lì zhāng ěr wéi zhào wáng yǐ zhèn fǔ qí guó hàn wáng xǔ zhī nǎi lì zhāng ěr wéi zhào wáng

sī mǎ qiān hán xìn pò zhào zhī zhàn

韩信和张耳率领几万人马，想要突破井陉口，攻打赵国。赵王、成安君陈余听说汉军将要来袭击赵国，在井陉口聚集兵力，号称二十万大军。广武君李左车向成安君献计说：“听说汉将韩信渡过西河，俘虏魏豹，生擒夏说，最近血洗阏与，如今又以张耳辅助，计议夺取赵国。这是趁着胜利的锐气还未消散离开本国远征，锋芒不可阻挡。可是，我听说从千里之外运送军粮，士兵们就会忍饥挨饿；临时打柴做饭，士兵常常不能吃饱。眼下井陉这条道路，两辆战车无法并行，骑兵不能排成行列，行进的军队迤逦数百里，运送粮食的队伍势必远远地落到后边，希望您临时调拨三万奇兵给我，我从隐蔽小路拦截他们的粮草，您就深挖战壕，高筑营垒，坚守军营，不外出与之交战。他们向前不得战斗，向后无法后退，我出奇兵截断他们的后路，使他们在荒野什么东西也抢掠不到，用不了十天，两将的人头就可送到将军帐下。希望您仔细考虑我的计策。否则，一定会被他二人俘虏。”成安君，是信奉儒家学说的刻板书生，常常说正义之师不使诈不出奇招阴谋，说：“我曾经看兵书上讲，兵力比敌人多十倍，就可以包围它，超过敌人一倍就可以和他们交战。现在韩信的军队号称数万，实际上不过数千。竟然跋涉千里来袭击我们，肯定已经很疲惫了。如果回避不出击，等后续援兵到达，又该怎么对付呢？诸侯们会认为我胆小，就会轻易地来攻打我们。”于是没有采纳广武君的计策。
　　韩信派人暗中打探，了解到成安君没有采纳广武君的计策，回来报告，韩信大喜，才敢领兵进入井陉狭道。离井陉口还有三十里，停下来宿营。半夜传令出发，挑选了两千名轻装骑兵，每人拿一面红旗，从隐蔽小道上山，在山上隐蔽着观察赵国的军队。韩信告诫说：“交战的时候，赵军见我军败逃，一定会倾巢出动追赶我军，你们火速冲进赵军的营垒，拔掉赵军的旗帜，竖起汉军的旗帜。”又让副将传达开饭的命令。说：“今天击败了赵军之后就举行会餐”。将领们都不相信，假意回答道：“好。”韩信对手下军官说：“赵军已先占据了有利的地形，扎下营寨，并且他们在没有看到我军大将的旗鼓时，是不会出来攻击我军的先锋部队的，恐怕我们到了关隘的险要地方退了回去。”韩信就派出万人为先头部队，出了井陉口，背靠河水摆开战斗队列。赵军望见这种阵式大笑起来。天刚蒙蒙亮，韩信设置起大将的旗帜和仪仗，雷响战鼓，大张旗鼓地开出井陉口。赵军打开营垒攻击汉军，激战了很长时间。这时，韩信张耳假装抛旗弃鼓，逃回河边的阵地。河边阵地的部队打开营门放他们进去。然后再和赵军激战。赵军果然倾巢出动，争夺汉军的旗鼓、追逐韩信、张耳。韩信、耳新已进入河边阵地。将士们都拼死决战，赵军无法把他们打败。韩信预先派出去的两千轻骑兵，等到赵军倾巢出动去追逐战利品的时候，就火速冲进赵军空虚的营垒，全部拔掉赵军的旗帜，竖立起汉军的两千面红旗。这时，赵军看到已不能取胜，又不能俘获韩信等人，想要退回营垒，发现营垒插满了汉军的红旗，大为震惊，以为汉军已经全部俘获了赵王的将领，于是军队大乱，纷纷落荒潜逃，赵将即使诛杀逃兵，也无法阻止。于是汉兵前后夹击，大败赵军，俘虏了大批人马，在泜水边上斩杀了成安君，在泜水岸边生擒了赵王歇。
　　韩信传令全军，不要斩杀广武君，有谁能活捉到他，奖赏千金。不一会儿，就有人捆绑着广武君送到军营，韩信亲自给他解开绳索，请他面向东坐，自己面向西对坐着，像对待老师那样对待他。
　　各将领献完首级和俘虏，向韩信祝贺，趁机向韩信说：“兵法上说：‘行军布阵应该右边和背后靠山，前边和左边临水’。这次将军反而令我们背水列阵，还说‘打垮了赵军正式会餐’，我等并不信服，然而竟然胜利了，这是什么战术啊？”韩信回答说：“这种列阵在兵法上是有的，只是诸位没留心罢了。兵法上不是说‘把军队放在绝地、死路的境地下，士兵才会拼命作战以求得生存’吗？况且我韩信率领的并不是平素受到我长期训练而完全听从我指挥的将士，这就是所说的‘赶着街市上的百姓去打仗’，现在的形势一定要让他们(指士兵)置于死地，(让他们感到处在险境，然后殊死作战)，为自己的生命作战；如果给他们留有生路，就都跑了，怎么还能用他们取胜呢？”将领们都佩服地说：“好。将军的谋略不是我们所能赶得上的呀。”
　　于是韩信问广武君说：“我要向北攻打燕国，向东讨伐齐国，你看怎样才能获得成功？”广武君推辞说：“我听说‘打了败仗的将领，没资格谈论勇敢，亡了国的大夫没有资格谋划国家的生存’。而今我是兵败国亡的俘虏，哪里有资格商量大事呢？”韩信说：“我听说，百里奚在虞国而虞国灭亡了，到了秦国而使秦国称霸，这并不是因为他在虞国愚蠢而到了秦国就聪明了，而在于国君任用不任用他，采纳不采纳他的意见。如果当初成安君采纳了你的建议，我韩信也早就被你俘虏了。因为没采纳您的计谋，所以我才能够侍奉您啊。”韩信坚决请教说：“我倾心听从你的计谋，希望您不要推辞。”广武君说：“我听说，‘聪明的人在上千次考虑中，总会有一次失误；愚蠢的人在上千次考虑中，总会有一次收获。’。所以俗话说：‘狂人的话，圣人也可以选择’。只恐怕我的计谋不足以采用，但我愿献愚诚，忠心效力。成安君本来有百战百胜的计谋，然而一旦失掉它，军队在鄗城之下战败，自己在泜水之上亡身。而今将军横渡西河，俘虏魏王，在阏与生擒夏说，一举攻克井陉，不到一早晨的时间就打垮了赵军二十万，诛杀了成安君。名声传扬四海，声威震动天下，农民们预感到兵灾临头，没有不放下农具，停止耕作，穿好的，吃好的，打发日子，专心倾听战争的消息，等待死亡的来临。像这些，都是将军在策略上的长处。然而，眼下百姓劳苦，士卒疲惫，很难用以作战。如果将军发动疲惫的军队，停留在燕国坚固的城池之下，要战恐怕时间过长，力量不足不能攻克。实情暴露，威势就会减弱，旷日持久，粮食耗尽，而弱小的燕国不肯降服，齐国一定会拒守边境，以图自强。燕、齐两国坚持不肯降服，那么，刘项双方的胜负就不能断定。像这样，就是将军战略上的短处。我的见识浅薄，但我私下认为攻燕伐齐是失策啊。所以，善于带兵打仗的人不拿自己的短处攻击敌人的长处，而是拿自己的长处去攻击敌人的短处。”韩信说：“虽然如此，那么应该怎么办呢？”广武君回答说：“如今为将军打算，不如按兵不动，安定赵国的社会秩序，抚恤阵亡将士的遗孤。方圆百里之内，每天送来的牛肉美酒，用以犒劳将士。摆出向北进攻燕国的姿态，而后派出说客，拿着书信，在燕国显示自己战略上的长处，燕国必不敢不听从。燕国顺从之后，再派说客往东劝降齐国。齐国就会闻风而降服。即使有聪明睿智的人，也不知该怎样替齐国谋划了。如果这样，那么，夺取天下的大事都可以谋求了。用兵本来就有先虚张声势，而后采取实际行动的，我说的就是这种情况。”韩信说：“好。”听从了他的计策。派遣使者出使燕国，燕国听到消息果然立刻降服。于是派人报告汉王，并请求立张耳为赵王，用以镇抚赵国。汉王答应了他的请求，就封张耳为赵王。

司马迁《韩信破赵之战》