清诗  全祖望  

shùn zhì èr nián yǐ yǒu sì yuè jiāng dū wéi jí dū xiàng shǐ zhōng liè gōng zhī shì bù kě wéi jí zhū jiàng ér yù zhī yuē wú shì yǔ chéng wéi xùn rán cāng huáng zhōng bù kě luò yú dí rén zhī shǒu yǐ sǐ shuí wèi wǒ lín qī chéng cǐ dà jié zhě fù jiāng jūn shǐ dé wēi kǎi rán rèn zhī zhōng liè xǐ yuē wú shàng wèi yǒu zǐ rǔ dāng yǐ tóng xìng wéi wú hòu wú shàng shū tài fū rén pǔ rǔ zhū sūn zhōng 　　　　èr shí wǔ rì chéng xiàn zhōng liè bá dāo zì cái zhū jiàng guǒ zhēng qián bào chí zhī zhōng liè dà hū dé wēi dé wēi liú tì bù néng zhí rèn suì wéi zhū jiàng suǒ yōng ér xíng zhì xiǎo dōng mén dà bīng rú lín ér zhì mǎ fù shǐ míng lù rèn tài shǒu mín yù jí zhū jiàng liú dū dū zhào jī děng jiē sǐ zhōng liè nǎi chēng mù yuē wǒ shǐ gé bù yě bèi zhí zhì nán mén hé shuò yù qīn wáng yǐ xiān shēng hū zhī quàn zhī xiáng zhōng liè dà mà ér sǐ chū zhōng liè yí yán wǒ sǐ dāng zàng méi huā lǐng shàng zhì shì dé wēi qiú gōng zhī gǔ bù kě dé nǎi yǐ yī guān zàng zhī 　　　　huò yuē chéng zhī pò yě yǒu qīn jiàn zhōng liè qīng yī wū mào chéng bái mǎ chū tiān níng mén tóu jiāng sǐ zhě wèi cháng yǔn yú chéng zhōng yě zì yǒu shì yán dà jiāng nán běi suì wèi zhōng liè wèi sǐ yǐ ér yīng huò shān shī dà qǐ jiē tuō zhōng liè zhī míng fǎng fú chén shè zhī chēng xiàng yàn wú zhōng sūn gōng zhào kuí yǐ qǐ bīng bú kè zhí zhì bái xià jīng lüè hóng chéng chóu yǔ zhī yǒu jiù wèn yuē xiān shēng zài bīng jiān shěn zhī gù yáng zhōu gé bù shǐ gōng guǒ sǐ yé yì wèi sǐ yé sūn gōng dá yuē jīng lüè cóng běi lái shěn zhī gù sōng shān xùn nàn dū shī hóng gōng guǒ sǐ yé yì wèi sǐ yé chéng chóu dà huì jí hū huī xià qū chū zhǎn zhī 　　　　wū hū shén xiān guǐ dàn zhī shuō wèi yán tài shī yǐ bīng jiě wén shào bǎo yì yǐ wù dà guāng míng fǎ chán tuō shí wèi cháng sǐ bù zhī zhōng yì zhě shèng xián jiā fǎ qí qì hào rán cháng liú tiān dì zhī jiān hé bì chū shì rù shì zhī miàn mù shén xiān zhī shuō suǒ wèi wèi shé huà zú jí rú zhōng liè yí hái bù kě wèn yǐ bǎi nián ér hòu yú dēng lǐng shàng yǔ kè shù zhōng liè yí yán wú bù lèi xià rú yǔ xiǎng jiàn dāng rì wéi chéng guāng jǐng cǐ jí zhōng liè zhī miàn mù wǎn rán kě yù shì bú bì wèn qí guǒ jiě tuō fǒu yě ér kuàng mào qí wèi sǐ zhī míng zhě zāi 　　　　mù páng yǒu dān tú qián liè nǚ zhī zhǒng yì yǐ yǐ yǒu zài yáng fán wǔ sǐ ér dé jué tè gào qí fù mǔ huǒ zhī wú liú gǔ huì dì yáng rén zàng zhī yú cǐ jiāng yòu wáng yóu dìng guān zhōng huáng zūn yán yuè dōng qū dà jūn wèi zuò zhuàn míng āi cí 　　　　gù shàng yǒu wèi jìn biǎo zhāng zhě yú wén zhōng liè xiōng dì zì hàn lín kě chéng xià shàng yǒu shù rén qí hòu jiē lái jiāng dū xǐng mù shì yīng huò shān shī bài bǔ dé mào chēng zhōng liè zhě dà jiàng fā zhì jiāng dū lìng shǐ shì nán nǚ lái rèn zhī zhōng liè zhī dì bā dì yǐ wáng qí fū rén nián shào yǒu sè shǒu jié yì chū shì zhī dà jiàng yàn qí sè yù qiáng qǔ zhī fū rén zì cái ér sǐ shí yǐ qí chū yú dà jiàng zhī suǒ bī yě mò gǎn wèi zhī biǎo zhāng zhě 　　　　wū hū zhōng liè cháng hèn kě chéng zài běi dāng yì xìng zhī jiān bù néng zhàng jié chū shū jiū zhī qǐ zhī shēn hòu nǎi yǒu dì fù yǐ nǚ zǐ ér zhǒng xiōng gōng zhī yú liè hū méi huā rú xuě fāng xiāng bù rǎn yì rì yǒu zuò zhōng liè cí zhě fù shǐ zhū gōng liàng zài cóng sì zhī liè dāng lìng wéi bié shì yǐ sì fū rén fù yǐ liè nǚ yí bèi yě

quán zǔ wàng méi huā lǐng jì

　　顺治二年乙酉（年）四月，江都被（清兵）围困的（形势）很危急。督相史忠烈公知道局势（已）不可挽救，（就）召集众将领告诉他们说：“我发誓与扬州城同作殉国（之物），但（在）匆忙慌乱中不能落在敌人的手里死去，谁（能）替我在城破时完成这个（为国而死）的大节呢？”副将军史德威悲痛激昂地（表示愿意）担负这一任务。忠烈高兴地说：“我还没有儿子，你应当凭同姓的关系作我的后嗣。我（要）写信（禀告）太夫人，把你（的名字）记入（我的）家谱，排在（太夫人的）孙儿辈中。”

　　二十五日，（江都）城沦陷，忠烈抽出刀来自刎。众将领果然争着上前抱住他（不让他自杀）。忠烈大声呼唤德威，德威（悲痛）流泪，不能举刀，于是被众将领簇拥着走。到小东门，清兵像密林般地到来，副使马鸣碌等众将领都战死了。忠烈就瞪着眼看敌人说：“我就是（大明朝的）史阁部”。被（俘）押到南门，和硕豫亲王用“先生”（的名称）称呼他，劝他投降。忠烈大骂而死。当初，忠烈（留下）遗言：“我死后应葬（在）梅花岭上。”到这时，德威寻找史公的尸骨不能找到，就拿（他的）衣冠（代替尸骨）埋葬他（在梅花岭上）。

　　有人说：“扬州城被攻破时，有人亲眼看见忠烈穿青衣戴黑帽，骑着白马，跑出天宁门跳入长江而死，不曾死在城内。”自从有了这种话，长江南北就传说忠烈没有死。不久英山、霍山（抗清）义军大规模起义，都假托忠烈的名义（来号召群众），（就）好像陈涉（起义时）假托项燕（的名义）一样。吴中的孙兆奎因起兵失败，被俘押到南京。经略洪承畴同他有老交情，问（他）说：“先生在军中，（是否）确凿知道原扬州阁部史公真的死了呢，还没有死？”孙公回答说：“经略从北方来，（是否）确凿知道原（在）松山殉难的督师洪公真的死了呢，还是没有死？”洪承畴（听后）非常恼怒，急忙叫部下（把他）推出去杀了。

　　唉！（那些）成神成仙的荒唐无稽的说法，说颜太师因被杀而成仙，文少保也因彻悟“大光明”佛法像蝉脱壳一样遗下了躯壳而成佛，实际上（他们都）不曾死去，殊不知忠义是圣贤人传统的道德准则，那种凛然正气浩大磅礴，永远存留（在）天地之间，为什么一定要（问他的）面目形象是出世成仙成佛还是入世为人了呢？（那种关于他们成为）神仙的说法，正是（人们）所说的“画蛇添足”。就像忠烈的遗骨，（现在）已不可能找到了，（但）百年之后，我登上（梅花）岭，同朋友们谈起忠烈的忠言，没有（一个人）不泪如雨下，忠烈的音容笑貌仿佛就在人们眼前，（这也说明）不必去问他果真成仙成佛了没有，更何况假托他没有死而冒他的名义呢？

　　史可法的坟墓旁还有镇江姓钱的烈女之墓，也是乙酉那年在扬州，计五次自杀才得死去，自杀时告诉父母要将自己火化，不要将尸骨留在这污秽的土地，扬州人就把她葬在这里。江西人王猷定、陕西人黄遵岩、广东人屈大均曾为她作传、撰铭、写哀词。

　　但还有未能全被表彰出来的：我听说史可法的兄弟从翰林学士史可程以下，还有好几人，后来都到江都祭扫史可法墓。正逢英山霍山义军失败，捉到了托名而假冒史可法的人，清兵的大将把他押送到江都，下令让史氏门中的男子和妇女都来辨认，这时史可法的第八个弟弟已死，他的夫人年轻漂亮，为他守节，也出来看这个托名者，大将军看上了她的美色，想强迫娶她，夫人自杀而死。当时因为她出于大将所逼，人们慑于势而不敢表彰她。

　　可叹啊，史可法曾痛恨史可程降清，在国家沦亡之际，不能保持节操，而写奏章谴责他，怎会知道在自己死后，竟然有弟媳妇凭女子之身继承夫兄所留下的光明辉绩呢？梅花像雪，芬香而不染尘埃，将来如果有人修建忠烈祠，马鸣禄副使等想必要列入从祀的位置，还应当另外建一室来祭祀夫人，再附上烈女一辈。

全祖望《梅花岭记》